Home

Bureau

Diensten

Projecten

Downloads

Contact

Bouwhistorisch onderzoek Haarlem | Zijlstraat 60

object:

bouwjaar:

opdrachtgever:

architect:

werkzaamheden:

datum:

 

omschrijving:

Winkelhuis

ca 16e eeuw / 1899

Coen Hagedoorn Bouwgroep

Coen Hagedoorn Bouwgroep

bouwhistorische verkenning

begin 2018

 

 

Haarlem bevindt zich op een van de oude duinen. (Bron: De Duin- en Bollenstreek in vogelvlucht, landschap, leven en werken omstreeks 1800, J.J.J.M. Beenakker.)  Deze zijn +/-11.700 jaar geleden ontstaan, na het smelten van de ijskappen uit de ijstijd. Bewoning rondom Haarlem gaat terug tot ca. 1700 – 700 v. Chr. (Historische stedenatlas van Nederland, Deel 1, Haarlem, p.6) Over de zandruggen liepen van noord naar zuid de zogenaamde  Heerenweghen. Vermoedelijk betroffen het hier oudere Keltische handelswegen die door de Romeinse soldaten verbeterd werden om een groter leger gemakkelijker te verplaatsen.(bron: Bron: http://www.awn-beverwijk-

heemskerk.nl/pdf/Heerenweg9A.pdf) De benaming ‘heer’ of Heir  betekent in het oud-Germaans ‘leger’ (bron: http://www.heiligen.net/pdf/H/HERRE.pdf). Later werden deze wegen gebruikt door de graven van Holland die via deze wegen hun leenheren bezochten. Ook in Haarlem was vanaf 1105 – 1119 grafelijke aanwezigheid (Historische stedenatlas van Nederland, Deel 1, Haarlem, p.6)

Gezien de strategische ligging van een van de zandruggen en de rivier het Spaarne ontstond hier al vroeg een ‘stad’ die in 1245 ook rechten kreeg.

Restanten van de bovengenoemde Herenweg zijn teruggevonden in de Grote Houtstraat, de Gierstraat, de Koningstraat de Barteljorisstraat en de Kruisstraat. (bron: Brinkman aan de Grote Markt, 4000 jaar geschiedenis Hartje Haarlem, p.21) De Zijlstraat is een van de zijwegen die richting de zeekust liep en eveneens tot de oude kern van Haarlem behoorde. Het onderzochte pand staat nog voor de Gedempte Oude Gracht die vermoedelijk stamt uit de veertiende eeuw.

 

Fase  I

Een exacte bouwjaar van het oudste deel van het woonhuis is niet bekend. Op basis van het metselwerk in combinatie met de pinakels en het tongewelf in de kelder is een datering van de 16e eeuw zoals de monumentenomschrijving aanneemt reëel. De plattegrond laat een sprong in de zijgevel zien en ook de achterzijde van de kelder houdt hier op. Door het ontbreken van een duidelijke eindoplossing aan de rechterzijde en de doorgang op de zolderverdieping is het aannemelijk dat het pand in oorsprong een dwarshuis was met een diepte van circa 6,5 m. Een andere onderbouwing hiervoor is de mogelijke moerbalk op de verdieping.

J. Blaeu tekende in 1646 vijf diephuizen op dit stukje Zijlweg. Het is nog maar de vraag hoe betrouwbaar dit is. De stadsplattegronden van Willem Outgersz Akersloot uit 1628 van voor en na de stadsbrand van 1576, laten hier een dwarshuis zien. Ook Romeyn de Hooghe tekende in 1689 een scherper beeld van de situatie met halverwege het bouwblok een dwarshuis. In combinatie met de gevonden aanwijzingen in de huidige situatie mag worden aangenomen dat het pand oorspronkelijk een dwarshuis was of onderdeel uitmaakte van twee onder een kap (noot: De richting van het tongewelf maakt het aannemelijk dat het pand vermoedelijk maar half onderkelderd was. Dit gaf bouwkundig ook de mogelijkheid het pand te halveren).

 

Fase  II

Wanneer het pand gehalveerd is, is niet duidelijk. Dit zal waarschijnlijk in de 18e eeuw gebeurd zijn gezien de kaarten uit 1689 waar het nog als dwarshuis is getekend. Op de kadastrale minuut uit omstreeks 1832 is te zien dat het perceel gescheiden is en de bebouwing veel dieper is met voor- en achterhuis, gescheiden door een binnenplaats. Van dit laatste is in de huidige situatie niets terug te vinden. Het pand werd toen bewoond door ‘tapper’ F. Van Velzen. Mogelijk hield hij in dit pand, of het naastgelegen pand, een kroeg.

In latere fasen werd het pand hoofdzakelijk gebruikt als woonhuis.(bron; verschillende krantenberichten uit het Noord- Hollands Archief) Aan het einde van de 19e eeuw vanaf 1891 betrok de secretarie van de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude en ook die van de gemeente Spaarndam en gemeente Schoten het pand.

 

Fase III

In 1885 betrok Hermanus Eeltjes het pand aan de overzijde (Zijlweg 61) als vleeschhouwer en varkensslachter. Op 14 oktober 1899 vroeg hij vergunning aan bij  burgemeester en wethouders van Haarlem om aan het perceel Zijlstraat 60 een rokerij te mogen bouwen (bron; Haarlems dagblad van 16 oktober 1889 uit het Noord- Hollands Archief). Ook de winkelpui is te dateren in deze periode, evenals de meeste binnendeuren, Brabantse wandjes en de trap naar de verdieping. Het is dan ook aannemelijk dat, toen hij op vrijdag 22 december 1899 zijn winkel opende, behalve de rokerij het hele pand was verbouwd.

 

Fase IV

In 1928 werd vergunning (bron: tekeningenarchief Gemeente Haarlem) verleend aan de heer L.H. Eeltjes voor het veranderen van de kap ten behoeve van de slaapkamer. Mogelijk stond er nog een laatste stukje dwarskap op het voorste deel van het pand dat hiermee vervangen werd en voorzien van een (mogelijk grotere) dakkapel. Omdat de trap aan de achtergevel was, had het pand over dit gedeelte al een plat dak. Gezien verschillen in afwerkingen, zoals het traphek en stucplafonds, is de verdieping mogelijk wel opnieuw ingedeeld en afgewerkt.

 

 

Contact informatie:
a
 
t
m
e
Schelpenkade 13 
2313 ZT Leiden
(071) 5 147 337
(06) 41 884 179
[email protected]

KvK-nummer: 57516006

 

volg ons ook op:
Overige informatie:

Reinoud Boter staat ingeschreven in de Kwaliteitsregister

van de Bond Nederlandse Bouwhistorici (BNB)